 |
ยาเคมีบำบัด (cancer chemotherapy) หมายถึง การรักษาด้วยยาเพื่อควบคุม หรือทำลายเซลล์มะเร็ง โดยออกฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตและการแบ่งตัวของเซลล์มะเร็ง และอาจทำลายเซลล์มะเร็งโดยตรง การใช้ยาเคมีบำบัดในโรคมะเร็งอาจแบ่งได้เป็น
การแบ่งประเภทของยาเคมีบำบัด อาจแบ่งได้ตามกลไกการออกฤทธิ์ หรือแบ่งตามโครงสร้างทางเคมี ดังนี้
1. ยาต้านเมแทบอไลต์ (antimetabolites) ยาในกลุ่มนี้ออกฤทธิ์ยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ที่เกี่ยวข้องกับการสังเคราะห์ดีเอ็นเอ (DNA) ทำให้หยุดการสร้างดีเอ็นเอ หรือเกิดการสังเคราะห์ ดีเอ็นเอ หรือโปรตีน ที่มีความผิดปกติไป และนำไปสู่การเกิดการตายของเซลล์มะเร็ง สารกลุ่มนี้จะมีโครงสร้างทางเคมีคล้ายกับนิวคลีโอไทด์ (nucleotide) ทำให้ เอนไซม์เข้าใจผิดคิดว่าเป็นสารในร่างกายและเข้าจับกันแบบผันกลับไม่ได้ (irreversible) เอนไซม์จึงหมดฤทธิ์ไป อาจแบ่งกลุ่มได้ดังนี้
1.1 กลุ่มไพริมิดีนที่มีการเติมหมู่ฟลูออรีน (fluorinated pyrimidines) เช่น 5-ฟลูออโรยูราซิล [5-fluorouracil (5-FU)] และ แคพิซิทาบีน(capecitabine)
1.2 กลุ่มยาที่โครงสร้างทางเคมีคล้ายไซทิดีน (cytidine analogs) เช่น ไซตาราบีน (cytarabine) และ เจมไซตาบีน (gemcitabine)
1.3 กลุ่มเพียวรีน (purines and purine antimetabolites) เช่น 6-เมอร์แคปโทพิวรีน (6-mercaptopurine) และ 6-ไทโอกวัวนีน (6-thioguanine)
1.4 กลุ่มยาต้านโฟเลต (antifolates) เช่น เมโทเทรกเซต (methotrexate) และ เพมิเทรกซิด (pemetrexed)
2. Microtubule-targeting drugs
2.1 กลุี่มวินคา อัลคาลอยด์ (vinca alkaloids) เช่น วินคริสทีน (vincristine),วินบลาสทีน (vinblastine), และ วินอร์เรลบีน (vinorelbine)
2.2 กลุ่มแทกเซน (taxanes) เช่น แพคลิแทกเซล (paclitaxel) และ โดซีแทกเซล (docetaxel)
3. Topoisomerase inhibitors
ยับยั้งการทำงานของ topoisomerases ซึ่งเป็นเอนไซม์ที่สำคัญ ทำหน้าที่ตัดและเชื่อมสายดีเอ็นเอ (DNA) เพื่อลดความตึงเครียดของสายดีเอ็นเอขณะที่มีการคลายเกลียวของสายดีเอ็นเอ (ซึ่งทำให้สายดีเอ็นเอที่ยังไม่มีการคลายเกลียวเคลื่อนที่ผ่านไปได้)
ระหว่างกระบวนการถ่ายแบบดีเอ็นเอ (DNA replication) และ การถอดรหัสดีเอ็นเอ (DNA transcription)
3.1 กลุ่มอนุพันธ์ของแคมโททีซิน (camptothecin derivatives) เช่น เออริโนทีแคน (irinotecan) และ โทโพทีแคน (topotecan)
3.2 กลุ่มอนุพันธ์ของโพโดฟิลโลทอกซิน (podophyllotoxin derivatives) เช่น อีโทโพไซด์ (etoposide) และ เทนิโพไซด์ (teniposide)
3.3 กลุ่มอนุพันธุ์ของแอนทราซีน (anthracene derivatives) เช่น
3.3.1 ดอกโซรูบิซิน (doxorubicin), ดาวโนรูบิซิน (daunorubicin), ไอดารูบิซิน (idarubicin), และ อีพิรูบิซิน (epirubicin)
3.3.2 ไมโทแซนโทรน (mitoxantrone)
4. Akylating agents เช่น
4.1 ไซโคลฟอสฟาไมด์ (cyclophosphamide) และ ไอฟอสฟาไมด์ (ifosfamide)
4.2 กลุ่มไนโทรโซยูเรีย (nitrosoureas) เช่น คาร์มัสทีน (carmustine) และ โลมัสทีน (lomustine)
4.3 Nonclassic Alkylating Agents เช่น โพรคาบาร์ซีน (procarbazine), ดาคาร์บาซีน (dacarbazine), เทโมโซโลไมด์ (temozolomide)
5. กลุ่มโลหะหนัก (heavy metal compounds) เช่น ซิสแพลทิน (cisplatin), คาร์โบแพลทิน (carboplatin), และ ออกซาลิแพลทิน (oxaliplatin)
6. กลุ่มอื่นๆ (miscellaneous agents) เช่น บลีโอมัยซิน (bleomycin),ไฮดรอกซิยูเรีย (hydroxyurea),แอล-แอสพาราจิเนส (L-Asparaginase),อาร์เซนิคไทรออกไซด์ (arsenic trioxide) และ ไมโทมัยซิน ซี (Mitomycin C)
7. Targeted and biologic agent เช่น rituximab, alemtuzumab, trastuzumab, bevacizumab และ Imatinib เป็นต้น
การรักษาด้วยยาเคมีบำบัดด้วยวิธีต่างๆ
การให้ยาเคมีบำบัดมีหลายวิธี แพทย์ผู้เชี่ยวชาญจะเป็นผู้พิจารณาในการเลือกวิธีการให้ยาตามความเหมาะสมในเเต่ละโรคและรายบุคคล
ยาเคมีบำบัดมีผลต่อไขกระดูกทำให้มีการสร้างเม็ดเลือดขาวลดลง ทำให้เสี่ยงต่อการติดเชื้อได้ง่าย ควรรับประทานอาหารที่สะอาด และปรุงสุกเเล้วใหม่ๆ ควรงดรับประทานผักสด หรือผลไม้ที่รับประทานทั้งเปลือก หากต้องการรับประทานควรล้างให้สะอาดและปอกเปลือกก่อนรับประทาน
หากต้องการมีบุตรควรปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มให้ยาเคมีบำบัด
รายการนี้เกี่ยวข้องกับกลุ่มยาต่อไปนี้
ยาต่อไปนี้อยู่ในกลุ่มยานี้
เว็บสุขภาพ | ดูแลสุขภาพ | การใช้ยา | อาการโรคภัย | สมุนไพรรักษาโรค
