คำอธิบายพอสังเขป

ดอกโซรูบิซิน (doxorubicin) เป็นยาในกลุ่มแอนทราซัยคลิน (anthracycline antibiotics) ซึ่งได้จากเชื้อแบคทีเรีย Streptomyces peucetius var. caesius ทำหน้าที่ยับยั้งเอนไซม์โทโพไอโซเมอเรสที่ทำหน้าที่ตัดและเชื่อมสายดีเอ็นเอชนิดสายคู่ (double strand DNA) ระหว่างกระบวนการถ่ายแบบดีเอ็นเอ (DNA replication) และ การถอดรหัสดีเอ็นเอ (DNA transcription) ของเซลล์มะเร็ง โดยยาแทรกเข้าไปในสายดีเอ็นเอ (intercalating topoisomerase inhibitors) นอกจากนั้นยังทำให้เกิดอนุมูลอิสระ(free radical) ไปทำลายดีเอ็นเออีกด้วย
ดอกโซรูบิซิน ใช้รักษาโรคมะเร็งต่าง ๆ เช่น

• มะเร็งเม็ดเลือดขาวชนิดลิมโฟบลาสท์แบบเฉียบพลัน (acute lymphoblastic leukemia)
• มะเร็งเม็ดเลือดขาวชนิดไมอีโลบลาสท์แบบเฉียบพลัน (acute myeloblastic leukemia)
• มะเร็งไตชนิดวิล์มทูเมอร์ (Wilms’ tumor)
• มะเร็งเส้นประสาท (neuroblastoma)
• มะเร็งเนื้อเยื่ออ่อน และกระดูก (soft tissue and bone sarcomas)
• มะเร็งเต้านม (breast carcinoma)
• มะเร็งรังไข่ (ovarian carcinoma)
• มะเร็งกระเพาะปัสสาวะ (transitional cell bladder carcinoma)
• มะเร็งต่อมไทรอยด์ (thyroid carcinoma)
• มะเร็งกระเพาะอาหาร (gastric carcinoma)
• มะเร็งต่อมน้ำเหลืองชนิดฮอดจ์กิน (Hodgkin’s disease)
• มะเร็งต่อมน้ำเหลือง (malignant lymphoma)

ดอกโซรูบิซิน อาจใช้เพื่อรักษาโรคมะเร็งอื่น ๆ ได้อีก ดังนั้นหากมีข้อสงสัยควรสอบถามแพทย์หรือเภสัชกร

ก่อนการใช้ยา

การแพ้ยา

โปรดแจ้งบุคลากรทางการแพทย์หากท่านเคยมีอาการผิดปกติใดๆหรือมี ประวัติการแพ้ยาดอกโซรูบิซิน (doxorubicin) หรือ ยาอื่นในกลุ่มแอนทราซัยคลิน (anthracyclines) หรือส่วนประกอบใด ๆ ในยานี้ รวมทั้งการมีประวัติเคยแพ้สารอื่นๆ เช่น อาหาร, สารกันเสีย, สี เป็นต้น

อาหารและเครื่องดื่มที่ต้องระวัง

• ยาเคมีบำบัดมีผลต่อไขกระดูกทำให้มีการสร้างเม็ดเลือดขาวลดลง ทำให้เสี่ยงต่อการติดเชื้อได้ง่าย ควรรับประทานอาหารที่สะอาด และปรุงสุกเเล้วใหม่ๆ ควรงดรับประทานผักสด หรือผลไม้ที่รับประทานทั้งเปลือก หากต้องการรับประทานควรล้างให้สะอาดและปอกเปลือกก่อนรับประทาน
• หลีกเลี่ยงการดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ ระหว่างใช้ยานี้

ตั้งครรภ์

รายการนี้จัดอยู่ในประเภท 'D' สำหรับสตรีมีครรภ์

ยามีความเสี่ยงในการก่อให้เกิดความผิดปกติต่อทารกในครรภ์ อย่างไรก็ตาม อาจใช้ยานี้ได้ หากพิจารณาแล้วว่าประโยชน์จากการใช้ยามีมากกว่าความเสี่ยงต่อทารกในครรภ์ ดังนั้นการพิจารณาใช้ยาให้อยู่ในดุลยพินิจของแพทย์

ยาดอกโซรูบิซิน (doxorubicin) ก่อให้เกิดความผิดปกติต่อตัวอ่อนของสัตว์ทดลอง โปรดแจ้งแก่แพทย์หากกำลังวางแผนจะมีบุตร เนื่องจากยาดอกโซรูบิซิน อาจทำให้ทารกในครรภ์เสียชีวิตหรือเกิดทารกวิรูปได้เมื่อให้ยาในหญิงตั้งครรภ์ สตรีวัยเจริญพันธุ์ควรใช้วิธีคุมกำเนิดระหว่างใช้ยานี้

กำลังให้นมบุตร

ยาดอกโซรูบิซิน (doxorubicin) สามารถผ่านออกทางน้ำนมได้ โปรดแจ้งแก่แพทย์หากท่านกำลังให้นมบุตร หรือตั้งใจจะให้นมบุตรในระหว่างที่ได้รับยาดอกโซรูบิซินเนื่องจากยาอาจทำให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์ที่รุนแรง จึงไม่แนะนำให้ทารกได้รับน้ำนมมารดาระหว่างใช้ยานี้

เด็ก

การใช้ยาในผู้ป่วยเด็กมีความเสี่ยงที่จะเพิ่มอาการพิษต่อหัวใจ แพทย์อาจติตตามค่าการทำงานของหัวใจหากจำเป็นต้องใช้ยา หรืออาจเกิดภาวะการเจริญเติบโตของเด็กที่ผิดปกติไป และเกิดความผิดปกติของต่อมเพศ

ผู้สูงอายุ

มีการศึกษาการใช้ยาดอกโซรูบิซิน (doxorubicin) ในผู้ป่วยสูงอายุ 65 ปีขึ้นไป ไม่พบว่ามีความแตกต่างด้านประสิทธิผลและความปลอดภัยเมื่อเทียบกับผู้ป่วยวัยอื่นๆ

ยาอื่นที่ใช้อยู่

ถึงแม้ว่ายาบางอย่างไม่ควรใช้ร่วมกัน ในบางกรณีที่จำเป็นอาจใช้ร่วมกันได้ถึงแม้ว่าอันตรกิริยาอาจเกิดขึ้นก็ตาม โดยแพทย์อาจปรับเปลี่ยนขนาดยาหรืออาจมีข้อควรระวังอื่นๆ ที่จำเป็น ท่านต้องแจ้งบุคลากรทางการแพทย์หากท่านกำลังใช้ยาต่อไปนี้ร่วมอยู่ด้วย

แอมโฟเทอริซิน บี (amphotericin B)	ยาต้านไทรอยด์ (antithyroid agents)	แอซาไทโอพรีน (azathioprine)
คลอแรมเฟนิคอล (chloramphenicol)	คอลชิซีน (colchicine)	ฟลูไซโทซีน(flucytosine)
แกนไซโคลเวียร์ (ganciclovir)	อินเทอเฟียรอน (interferon)	พลิคามัยซิน (plicamycin)
ซิโดวูดีน (zidovudine)	โพรเบเนซิด (probenecid)	ซัลฟินไพราโซน (sulfinpyrazone)
คาร์บามาซีพีน (carbamazepine)	ซิสแพลทิน (cisplatin)	ไซโคลสพอริน(cyclosporine)
โดซีแทกเซล (docetaxel)	ฟอสเฟนิทอยด์ (fosphenytoin)	กลูโคซามีน(glucosamine)
แพคลิแทกเซล (paclitaxel)	เฟนิทอยด์ (phenytoin)	โซราฟีนิบ (sorafenib)
สทาวูดีน (stavudine)	ทราสทูซูแมบ (trastuzumab)	วีราพามิล (verapamil)
วอร์ฟาริน (warfarin)
วัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ชนิดตัวเป็น (influenza virus vaccine, live)	วัคซีนโรคหัดชนิดตัวเป็น (measles virus vaccine, live)
วัคซีนโรคคางทูมชนิดตัวเป็น (mumps virus vaccine, live)	วัคซีนโรคโปลิโอชนิดตัวเป็น (poliovirus vaccine, live)
วัคซีนโรตาไวรัสชนิดตัวเป็น (rotavirus vaccine, live)	วัคซีนโรคหัดเยอรมันชนิดตัวเป็น (rubella virus vaccine, live)
วัคซีนโรคฝีดาษ (smallpox vaccine)	วัคซีนไทฟอยด์ (typhoid vaccine)
วัคซีนโรคอีสุกอีใส (varicella virus vaccine)	วัคซีนไข้เหลือง (yellow fever vaccine)
วัคซีนป้องกันวัณโรค (BCG vaccine)

ภาวะโรคร่วม

ปัญหาความเจ็บป่วยอื่นที่ท่านเป็นอยู่อาจส่งผลต่อการใช้ยาดอกโซรูบิซิน (doxorubicin) ท่านควรแจ้งแพทย์หากท่านมีภาวะเหล่านี้ร่วมด้วย เช่น

• โรคอีสุกอีใส อาจทำให้โรครุนแรงขึ้น
• โรคงูสวัด อาจทำให้โรครุนแรงขึ้น
• โรคที่เกี่ยวกับระบบภูมิคุ้มกัน
• ภาวะเลือดจาง
• โรคติดเชื้อต่าง ๆ ยาดอกโซรูบิซิน (doxorubicin) จะลดภูมิคุ้มกันของร่างกาย
• โรคตับ หรือ ไต
• โรคหัวใจ
• โรคเกาต์ (gout)

การใช้ที่ถูกต้อง

ยามีจำหน่ายในรูปแบบยาฉีด

• ยานี้ต้องใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์
• สารละลายยาดอกโซรูบิซิน (doxorubicin) มีสีเเดง ใช้สำหรับฉีดเข้าหลอดเลือดดำ เป็นยาที่เตรียมโดยเภสัชกร และให้ยาโดยพยาบาลผู้มีความเชี่ยวชาญในการให้ยาเคมีบำบัด
• ยาดอกโซรูบิซิน อาจทำให้ท่านมีอาการคลื่นไส้อาเจียน หากทนไม่ได้ ท่านต้องแจ้งแพทย์หรือพยาบาลที่ดูแล
• ควรให้ความร่วมมือในการติดตามผลการรักษาเป็นระยะ โดยมาตรวจตามแพทย์นัด และรับยาตามแผนการรักษา การได้ยาไม่ครบ หรือระยะเวลาไม่ตรงกำหนด ก่อให้เกิดผลเสียต่อการรักษา ถ้ามีเหตุจำเป็นต้องเลื่อนระยะเวลาการให้ยา ควรแจ้งแพทย์ก่อนทุกครั้ง

ขนาดยา

ขนาดยาของยาดอกโซรูบิซิน (doxorubicin) ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายอย่าง เช่น น้ำหนัก ส่วนสูงของผู้ป่วย ชนิดและระยะของโรคมะเร็งที่ผู้ป่วยเป็น รวมทั้งผลการตอบสนองต่อยาของผู้ป่วยแต่ละราย โดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญจะเป็นผู้วิเคราะห์ แนะนำ และกำหนดเวลา และมีเภสัชกรผู้เตรียมยาเคมีบำบัด ตรวจสอบขนาดยาที่ท่านได้รับ เพื่อความปลอดภัยสูงสุดของผู้ป่วย นอกจากนี้ความถี่ของการให้ยาดอกโซรูบิซิน อาจแตกต่างกันขึ้นอยู่กับสูตรยาที่ใช้ และสภาพร่างกายของผู้ป่วย เช่น ทุกสัปดาห์ หรือทุกเดือน บางครั้งอาจต้องหยุดยาชั่วคราว เพื่อให้ร่างกายมีเวลาพัก และซ่อมแซมเซลล์ปกติให้แข็งแรงพอที่จะให้ยาในครั้งต่อไปได้

เมื่อลืมใช้ยา

ควรให้ความร่วมมือในการติดตามผลการรักษาเป็นระยะ โดยมาตรวจตามแพทย์นัด และรับยาตามแผนการรักษา การได้ยาไม่ครบ หรือระยะเวลาไม่ตรงกำหนด ก่อให้เกิดผลเสียต่อการรักษา ถ้ามีเหตุจำเป็นต้องเลื่อนระยะเวลาการให้ยา ควรแจ้งแพทย์ก่อนทุกครั้ง

การเก็บรักษา

เก็บยาในภาชนะบรรจุยาจากผู้ผลิต ที่อุณหภูมิ 2° ถึง 8°C (องศาเซลเซียส) และป้องกันแสง

ข้อควรระวัง

• ยาดอกโซรูบิซิน (doxorubicin) มีผลต่อไขกระดูกทำให้มีการสร้างเม็ดเลือดขาว เกล็ดเลือด และเม็ดเลือดแดงลดลง ทำให้เสี่ยงต่อการติดเชื้อได้ง่าย หรือภาวะเลือดออกง่าย
• ควรหลีกเลี่ยงการพบปะกับคนที่เป็นหวัด หัด สุกใส วัณโรค มีไข้ หรือติดเชื้ออื่นๆ หากมีอาการผิดปกติ ได้แก่ ไข้สูง หนาวสั่น ปัสสาวะแสบขัด เจ็บคอ ท้องเสีย เหนื่อยหอบผิดปกติ ควรรีบพบแพทย์ และแจ้งแพทย์ทุกครั้งว่าท่านกำลังรักษาด้วยยาเคมีบำบัดอยู่
• ระหว่างที่ได้รับการรักษาด้วยยาดอกโซรูบิซิน ท่านไม่ควรได้รับวัคซีนใด ๆ โดยไม่ได้แจ้งแพทย์ เนื่องจากยาทำให้ภูมิคุ้มกันของท่านลดลง และมีโอกาสติดเชื้อจากวัคซีนที่ท่านได้รับ นอกจากนี้บุคคลที่ท่านอาศัยอยู่ด้วยก็ไม่ควรได้รับวัคซีนโปลิโอ เพราะอาจทำให้ท่านได้รับเชื้อไวรัสโปลิโอได้
• ควรพบแพทย์ทันทีถ้าท่านมีเลือดออกผิดปกติ ปัสสาวะหรืออุจจาระเป็นเลือด ควรระมัดระวังการใช้ไหมขัดฟัน หรือไม้จิ้มฟัน และแจ้งทันตแพทย์ทุกครั้งว่าใช้ยานี้อยู่
• ยาดอกโซรูบิซิน อาจทำให้เกิดอาการพิษต่อหัวใจ โดยอาจเกิดแบบเฉียบพลัน หรือเกิดในภายหลังจากใช้ยาไปแล้วระยะหนึ่งหรือเสร็จสิ้นการรักษาไปแล้ว 2-3 เดือน อาการพิษแบบเฉียบพลัน ได้แก่ อัตราหัวใจเต้นเร็วผิดปกติที่เกี่ยวข้องกับบริเวณไซนัส (sinus tachycardia), คลื่นไฟฟ้าหัวใจผิดปกติ , ภาวะหัวใจเต้นเร็วจนเสียจังหวะ (tachyarrhythmias) , หัวใจเต้นเร็วที่มีจุดกำเนิดที่หัวใจห้องล่าง (ventricular tachycardia) เป็นต้น
• อาการพิษภายหลังจากใช้ยาดอกโซรูบิซินไปแล้วระยะหนึ่งหรือเสร็จสิ้นการรักษาไปแล้ว ที่พบได้แก่ หัวใจบีบเลือดไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกายได้น้อยลง และ/หรือ มีอาการของภาวะหัวใจล้มเหลวจากการมีเลือดคั่ง (congestive heart failure) เช่น หัวใจเต้นเร็ว (tachycardia), หายใจลำบาก (dyspnea), ปอดบวมน้ำ (pulmonary edema), หัวใจโต (cardiomegaly) โดย อาการที่เกิดนั้นขึ้นกับขนาดยาที่ได้รับ
• มีรายงานการเกิดมะเร็งเม็ดเลือดขาวชนิดไมอีโลจีนัสแบบเฉียบพลัน (acute myelogenous leukemia) หรือกลุ่มอาการไขกระดูกถูกแทนที่ด้วยเซลล์ (myelodysplastic syndromes) หรือเรียกย่อว่า เอ็มดีเอส (MDS) ส่งผลให้เม็ดเลือดขาวและเกล็ดเลือดต่ำ และในผู้ป่วยบางรายมีโมโนไซต์ (monocyte) ในเลือดเพิ่มขึ้น จากกการใช้ยาดอกโซรูบิซิน (doxorubicin) ร่วมกับการฉายรังสี
• การเกิดหลอดเลือดดำแข็ง (phlebosclerosis) จากการฉีดยาเข้าหลอดเลือดที่มีขนาดเล็ก หรือฉีดยาซ้ำๆ เข้าหลอดเลือดเส้นเดิม
• การฉีดยาดอกโซรูบิซิน (doxorubicin) เข้าหลอดเลือด อาจทำให้เกิดภาวะยารั่วออกนอกหลอดเลือด (extravasation) ซึ่งทำให้เกิดเนื้อตาย (necrosis) การประคบเย็นอาจช่วยบรรเทาอาการได้

อาการไม่พึงประสงค์

ยาอาจทำให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์บางอย่างที่ไม่ต้องการ ซึ่งอาการเหล่านี้ไม่ได้เกิดกับผู้ใช้ยาทุกราย แต่หากเกิดอาการไม่พึงประสงค์ขึ้นควรได้รับการรักษาที่เหมาะสม

ก. พบแพทย์หรือแจ้งพยาบาลทันทีหากมีอาการต่อไปนี้
พบไม่บ่อย

• หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ, เจ็บบริเวณที่ฉีดยา , หายใจสั้น, ขาหรือเท้าบวม

พบน้อย

• ถ่ายดำ, ปัสสาวะเป็นเลือด, เลือดออกผิดปกติ หรือมีจ้ำเลือด

ข. พบแพทย์โดยเร็ว หากมีอาการต่อไปนี้
พบบ่อยมาก

• แผลในปาก

พบไม่บ่อย

• ไอหรือเสียงแหบ ร่วมกับมีไข้, ปวดข้อ, ปวดบั้นเอวร่วมกับมีไข้, มีเส้นสีแดงตามแนวของเส้นเลือดที่ฉีดยา , ปวดท้อง

พบน้อย

• ผื่นผิวหนัง หรือคัน

ค. อาการไม่พึงประสงค์อื่น ๆ อาจเกิดขึ้นได้โดยไม่จำเป็นต้องได้รับการรักษา อาการไม่พึงประสงค์เหล่านี้จะหายไปในระหว่างการรักษาหรือหยุดยาไปแล้วเนื่อง จากร่างกายจะปรับตัวเข้ากับยา ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรถ้าอาการไม่พึงประสงค์เหล่านี้เกิดขึ้นติดต่อกันนาน หรือรบกวนการใช้ชีวิตประจำวันของท่าน
พบบ่อยมาก

• คลื่นไส้อาเจียน

พบไม่บ่อย

• ฝ่ามือ เล็บ หรือฝ่าเท้าคล้ำขึ้น , ท้องเสีย

ยานี้อาจทำให้ผมร่วงขณะใช้ยา หลังจากหยุดยาแล้วผมจะกลับมางอกตามปกติ

ง. อาการไม่พึงประสงค์อื่น ๆ นอกเหนือจากที่ระบุไว้อาจเกิดขึ้นในผู้ป่วยบางราย หากท่านสังเกตเห็นอาการไม่พึงประสงค์อื่น ๆ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

กลุ่มยา

ยานี้จัดอยู่ในกลุ่มยาต่อไปนี้

• Topoisomerase inhibitor, Antineoplastic agents

ยาที่เกี่ยวข้อง

ยานี้เกี่ยวข้องกับยาต่อไปนี้

Doxorubicin liposome , Epirubicin, Etoposide , Idarubicin , Irinotecan , Mitoxantrone , Topotecan

ชื่อทางการค้า

ยานี้มีชื่อทางการค้าต่อไปนี้

Doxorubicin hydrochloride injection U.S.P., A.D.mycin (injection 10 mg) (ยาฉีด เอ.ดี.มัยซิน ( ฉีด10 MG.)), A.D.mycin injection 50 mg. (เอ.ดี. มัยซิน ฉีด 50 มก.), Doxorubin (injection 2 mg/ml) (ด็อกโซรูบิน ยาฉีด), Doxorubicin-Ebewe 10 mg. injection, Doxorubicin-Ebewe 50 mg. injection, Adriblastina injection (แอดรีบล้าสตินา ยาฉีด), Adriblastina (inj 50 mg) (แอดดรีบราสตินา (ชนิดฉีด 50 มก.)), Doxorubicin - Teva 10 mg injection, Doxolem RU injection, Doxorubicin - Teva 50 mg injection, Duxocin injection (ดูโซซิน ยาฉีด), Doxtie injection (ด็อกไท ยาฉีด), Adrim injection (เอดริม ยาฉีด), Doxorubicin hydrochloride injection 10 mg. (โดโซรูบิซิน ไฮโดรคลอไรด์ ชนิดฉีด 10 มก.), Doxorubicin hydrochloride injection 50 mg. (โดโซรูบิซิน ไฮโดรคลอไรด์ ชนิดฉีด 50 มก.), Onkodox 10 injection (ออนโคด็อกซ์ 10 ยาฉีด), Onkodox 50 injection (ออนโคด็อกซ์ 50 ยาฉีด)

ข้อมูลนี้ไม่สมบูรณ์ ยานี้อาจจะยังมีชื่อทางการค้าอื่นที่ไม่ได้แสดงในนี้ หรือชื่อทางการค้าที่แสดงในนี้อาจจะไม่อนุญาตให้จำหน่ายแล้ว

แหล่งอ้างอิง

1. กองควบคุมยา สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวงสาธารณสุข. สืบค้นทะเบียนยาสามัญสำหรับยาเดี่ยว. Doxorubicin . Available at: http://wwwapp1.fda.moph.go.th/ed2547/?url=14 Access Date: July 29, 2010.
2. วิลาวัณย์ พิชัยรัตน์ และ สมสมัย สุธีรศานต์. การดูแลตนเองเมื่อได้รับยาเคมีบำบัด [สำหรับผู้ป่วยเเละครอบครัว] พิมพ์ครั้งที่ 2 . โรงพยาบาลสงขลานครินทร์. 2552 หน้า 5-19
3. CPM medica. MIMS Thailand Online. Available at http://www.mims.com. Access Date: July 29, 2010.
4. Dailymed current medication information . Doxorubicin. Available at: http://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?id=17003 Date: July 24, 2010.
5. DRUGDEX® System:Klasco RK (Ed): DRUGDEX® System (electronic version). Thomson Micromedex, Greenwood Village, Colorado, USA. Available at: http://www.thomsonhc.com (cited: 29/7/2010).
6. Medina PJ and Fausel C. Cancer Treatment and Chemotherapy. In : DiPiro JT, Talbert RL, Yee GC, Matzke GR, Wells BG and Posey LM , editors.PharmacotherapyA Pathophysiologic Approach 7th ed. New York: McGraw-Hill; 2008. p. 2085-2108.
7. MedlinePlus Trusted Health Information for You. Doxorubicin. Available at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/meds/a682221.html. Access Date: July 29, 2010.
8. The Merck Manuals Online medical Library The Merck Manual for Healthcare Professionals: Doxorubicin Drug Information Provided by Lexi-Comp. Available at: http://www.merck.com/mmpe/lexicomp/doxorubicin.html Access Date: July 29, 2010.