อ่าน: 1631
Cisplatin (ซิสแพลทิน)
ซิสแพลทิน (cisplatin) เป็นอนุพันธ์ของแพลทินัม (platinum derivatives) ออกฤทธิ์โดย แพลทินัมไปจับกับดีเอ็นเอ (DNA) ของเซลล์ทำให้เกิดการเชื่อมต่อภายในสายดีเอ็นเอที่ผิดปกติไป (intrastrand DNA cross-link) รบกวนการสร้างสายดีเอ็นเอ มีผลทำให้เซลล์มะเร็งตายไปในที่สุด
ซิสแพลทิน ใช้ในการรักษาโรคมะเร็งต่าง ๆ โดยอาจใช้เป็นยาเดี่ยว หรือ ใช้ร่วมกับยาอื่น หรือผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัด และ/หรือได้รับการฉายรังสีมาแล้ว เช่น
- มะเร็งอัณฑะระยะแพร่กระจาย (metastatic testicular tumors)
- มะเร็งรังไข่ระยะแพร่กระจาย (metastatic ovarian tumors)
- มะเร็งกระเพาะปัสสาวะระยะก้าวหน้า (advanced bladder cancer)
- มะเร็งกราะเพาะปัสสาวะชนิด transitional cell carcinoma)
ซิสแพลทินอาจใช้เพื่อรักษาโรคมะเร็งอื่น ๆ ได้อีก ดังนั้นหากมีข้อสงสัยควรสอบถามแพทย์หรือเภสัชกร
โปรดแจ้งบุคลากรทางการแพทย์หากท่านเคยมีอาการผิดปกติใดๆหรือมี ประวัติการแพ้ซิสแพลทิน (cisplatin) หรืออนุพันธ์ของแพลทินัม (platinum derivatives) ชนิดอื่นๆ หรือ ส่วนประกอบใด ๆ ในยานี้ รวมทั้งการมีประวัติเคยแพ้สารอื่นๆ เช่น อาหาร, สารกันเสีย, สี เป็นต้น
- ยาซิสแพลทิน (cisplatin) มีผลต่อไขกระดูกทำให้มีการสร้างเม็ดเลือดขาวลดลง ทำให้เสี่ยงต่อการติดเชื้อได้ง่าย ควรรับประทานอาหารที่สะอาด และปรุงสุกเเล้วใหม่ๆ ควรงดรับประทานผักสด หรือผลไม้ที่รับประทานทั้งเปลือก หากต้องการรับประทานควรล้างให้สะอาดและปอกเปลือกก่อนรับประทาน
- หลีกเลี่ยงการดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ ระหว่างใช้ยานี้
ABCDX
รายการนี้จัดอยู่ในประเภท 'D' สำหรับสตรีมีครรภ์
ยามีความเสี่ยงในการก่อให้เกิดความผิดปกติต่อทารกในครรภ์ อย่างไรก็ตาม อาจใช้ยานี้ได้ หากพิจารณาแล้วว่าประโยชน์จากการใช้ยามีมากกว่าความเสี่ยงต่อทารกในครรภ์ ดังนั้นการพิจารณาใช้ยาให้อยู่ในดุลยพินิจของแพทย์
ยาซิสแพลทิน (cisplatin) ก่อให้เกิดความผิดปกติต่อตัวอ่อนของสัตว์ทดลอง โปรดแจ้งแก่แพทย์หากกำลังวางแผนจะมีบุตร เนื่องจากยาซิสแพลทินอาจทำให้ทารกในครรภ์เสียชีวิตหรือเกิดทารกวิรูปได้เมื่อให้ยาในหญิงตั้งครรภ์ สตรีวัยเจริญพันธุ์ควรใช้วิธีคุมกำเนิดระหว่างใช้ยานี้
มีรายงานว่ายาซิสแพลทิน (cisplatin)สามารถผ่านออกทางน้ำนมได้ โปรดแจ้งแก่แพทย์หากท่านกำลังให้นมบุตร หรือตั้งใจจะให้นมบุตรในระหว่างที่ได้รับยาซิสแพลทิน เนื่องจากอาจทำให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์ที่รุนแรง จึงไม่แนะนำให้ทารกได้รับน้ำนมมารดาระหว่างใช้ยานี้
ยังไม่มีการพิสูจน์ถึงความปลอดภัยและประสิทธิผลของการใช้ยานี้ในผู้ป่วยเด็ก
ซิสแพลทิน (cisplatin) ถูกขับออกทางไต และมีข้อห้ามใช้ในผู้ป่วยที่มีการทำงานของไตบกพร่อง ดังนั้นความเสี่ยงต่อการเกิดพิษจากยาอาจจะเพิ่มขึ้นในผู้ที่การทำงานของไตบกพร่อง โดยเฉพาะผู้สูงอายุซึ่งมีการทำงานของไตลดลง แพทย์อาจมีการปรับขนาดยาในผู้ป่วยกลุ่มนี้
ถึงแม้ว่ายาบางอย่างไม่ควรใช้ร่วมกัน ในบางกรณีที่จำเป็นอาจใช้ร่วมกันได้ถึงแม้ว่าอันตรกิริยาอาจเกิดขึ้นก็ตาม โดยแพทย์อาจปรับเปลี่ยนขนาดยาหรืออาจมีข้อควรระวังอื่นๆ ที่จำเป็น ท่านต้องแจ้งบุคลากรทางการแพทย์หากท่านกำลังใช้ยาต่อไปนี้ร่วมอยู่ด้วย
| แอมโฟเทอริซิน บี (amphotericin B) |
ยาต้านไทรอยด์ (antithyroid agents) |
| คลอแรมเฟนิคอล (chloramphenicol) |
คอลชิซีน (colchicine) |
| ฟลูไซโทซีน (flucytosine) |
แกนไซโคลเวียร์ (ganciclovir) |
| อินเทอเฟียรอน (interferon) |
พลิคามัยซิน (plicamycin) |
| ซิโดวูดีน (zidovudine) |
แอซาไทโอพรีน (azathioprine) |
| คลอโรควิน (chloroquine) |
ไซโคลสพอริน (cyclosporine) |
| ดีเฟอรอกซามีน (deferoxamine) |
เกลือทอง (gold salts) |
| ไฮดรอกซีคลอโรควิน (hydroxychloroquine) |
ลิเทียม (lithium) |
| เพนิซิลลามีน (penicillamine) |
ควินีน (quinine) |
| โพรเบเนซิด (probenecid) |
ซัลฟินไพราโซน (sulfinpyrazone) |
| คาร์บามาซีพีน (carbamazepine) |
โดซีแทกเซล (docetaxel) |
| ดอกโซรูบิซิน (doxorubicin) |
ฟอสเฟนิทอยด์ (fosphenytoin) |
| เมลฟาแลน (melphalan) |
แพคลิแทกเซล (paclitaxel) |
| เฟนิทอยด์ (phenytoin) |
ริทูซิแมบ (rituximab) |
| แทโครลิมุส (tacrolimus) |
โทบรามัยซิน (tobramycin) |
| โทโพทีแคน (topotecan) |
วินนอเรลบีน (vinorelbine) |
| วัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ชนิดตัวเป็น (influenza virus vaccine, live) |
วัคซีนโรคหัดชนิดตัวเป็น (measles virus vaccine, live) |
| วัคซีนโรคคางทูมชนิดตัวเป็น (mumps virus vaccine, live) |
วัคซีนโรคโปลิโอชนิดตัวเป็น (poliovirus vaccine, live) |
| วัคซีนโรตาไวรัสชนิดตัวเป็น (rotavirus vaccine, live) |
วัคซีนโรคหัดเยอรมันชนิดตัวเป็น (rubella virus vaccine, live) |
| วัคซีนโรคฝีดาษ (smallpox vaccine) |
วัคซีนไทฟอยด์ (typhoid vaccine) |
| วัคซีนโรคอีสุกอีใส (varicella virus vaccine) |
วัคซีนไข้เหลือง (yellow fever vaccine) |
| วัคซีนป้องกันวัณโรค (BCG vaccine) |
ปัญหาความเจ็บป่วยอื่นที่ท่านเป็นอยู่อาจส่งผลต่อการใช้ซิสแพลทิน (cisplatin)ท่านควรแจ้งแพทย์หากท่านมีภาวะเหล่านี้ร่วมด้วย เช่น
- โรคอีสุกอีใส อาจทำให้โรครุนแรงขึ้น
- โรคงูสวัด อาจทำให้โรครุนแรงขึ้น
- โรคที่เกี่ยวกับระบบภูมิคุ้มกัน
- ภาวะเลือดจาง
- โรคติดเชื้อต่าง ๆ —-ยาซิสแพลทิน (cisplatin)จะลดภูมิคุ้มกันของร่างกาย
- โรคตับ
- โรคไต
- นิ่วในไต (kidney stones)
- โรคเกาท์ (gout)
- มีปัญหาเกี่ยวกับการได้ยิน
ยามีจำหน่ายในรูปแบบยาฉีด
- ยานี้ต้องใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์
- ระหว่างได้รับยานี้ ท่านควรปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกรอย่างเคร่งครัด
- ก่อนได้รับยาซิสแพลทิน (cisplatin) ผู้ป่วยทุกรายควรได้รับสารน้ำทางหลอดเลือดดำ เพื่อลดโอกาสเกิดอาการไม่พึงประสงค์ต่อไต
- สารละลายซิสแพลทิน (cisplatin)เตรียมโดยเภสัชกร ใช้สำหรับฉีดเข้าหลอดเลือดดำ โดยพยาบาลผู้มีความเชี่ยวชาญในการให้ยาเคมีบำบัด
- ในขณะที่ได้รับยาควรดื่มน้ำให้มาก ประมาณ 2-3 ลิตรต่อวัน เว้นแต่ว่าได้รับคำแนะนำให้จำกัดการดื่มน้ำ และควรปัสสาวะบ่อย ๆ เพื่อลดโอกาสเกิดอาการไม่พึงประสงค์ต่อไต
- ซิสแพลทิน (cisplatin)อาจทำให้ท่านมีอาการคลื่นไส้อาเจียน หากทนไม่ได้ ท่านต้องแจ้งแพทย์หรือพยาบาลที่ดูแล
- ควรมาตรวจตามแพทย์นัดเพื่อติดตามผลการรักษาเป็นระยะ และให้ได้รับยาตามแผนการรักษา การได้ยาไม่ครบ หรือระยะเวลาไม่ตรงกำหนด ก่อให้เกิดผลเสียต่อการรักษา ถ้ามีเหตุจำเป็นต้องเลื่อนระยะเวลาการให้ยา ควรแจ้งแพทย์ก่อนทุกครั้ง
ขนาดยาของยาซิสแพลทิน (cisplatin) ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายอย่าง เช่น น้ำหนัก ส่วนสูงของผู้ป่วย ชนิดและระยะของโรคมะเร็งที่ผู้ป่วยเป็น รวมทั้งผลการตอบสนองต่อยาของผู้ป่วยแต่ละราย โดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญจะเป็นผู้วิเคราะห์ แนะนำ และกำหนดเวลา และมีเภสัชกรผู้เตรียมยาเคมีบำบัด ตรวจสอบขนาดยาที่ท่านได้รับ เพื่อความปลอดภัยสูงสุดของผู้ป่วย นอกจากนี้ความถี่ของการให้ยาซิสแพลทิน อาจแตกต่างกันขึ้นอยู่กับสูตรยาที่ใช้ และสภาพร่างกายของผู้ป่วย เช่น ทุกสัปดาห์ หรือทุกเดือน บางครั้งอาจต้องหยุดยาชั่วคราว เพื่อให้ร่างกายมีเวลาพัก และซ่อมแซมเซลล์ปกติให้แข็งแรงพอที่จะให้ยาในครั้งต่อไปได้
- มารับยาตามแพทย์นัด เพื่อให้ได้ยาตามแผนการรักษา การได้ยาไม่ครบ หรือระยะเวลาไม่ตรงกำหนด อาจก่อให้เกิดผลเสียต่อการรักษา ถ้ามีเหตุจำเป็นต้องเลื่อนระยะเวลาการให้ยา ควรแจ้งแพทย์ก่อนทุกครั้ง
- เก็บยาซิสแพลทิน (cisplatin)ในภาชนะบรรจุจากผู้ผลิต ไว้ใที่อุณหภูมิ 15°C ถึง 25 องศาเซลเซียส ห้ามแช่แข็ง
- ป้องกันแสง
- ยาซิสแพลทิน (cisplatin) มีผลต่อไขกระดูกทำให้การสร้างเม็ดเลือดขาว เกล็ดเลือด และเม็ดเลือดแดงลดลง ทำให้เสี่ยงต่อการติดเชื้อได้ง่าย หรือภาวะเลือดออกง่าย
- ควรหลีกเลี่ยงการพบปะกับคนที่เป็นหวัด หัด สุกใส วัณโรค มีไข้ หรือติดเชื้ออื่นๆ หากมีอาการผิดปกติ ได้แก่ ไข้สูง หนาวสั่น ปัสสาวะแสบขัด เจ็บคอ ท้องเสีย เหนื่อยหอบผิดปกติ ควรรีบพบแพทย์ และแจ้งแพทย์ทุกครั้งว่าท่านกำลังรักษาด้วยยาเคมีบำบัดอยู่
- ระหว่างที่ได้รับการรักษาด้วยยาซิสแพลทิน (cisplatin) ท่านไม่ควรได้รับวัคซีนใด ๆ โดยไม่ได้แจ้งแพทย์ เนื่องจากยาทำให้ภูมิคุ้มกันของท่านลดลง และมีโอกาสติดเชื้อจากวัคซีนที่ท่านได้รับ นอกจากนี้บุคคลที่ท่านอาศัยอยู่ด้วยก็ไม่ควรได้รับวัคซีนโปลิโอ เพราะอาจทำให้ท่านได้รับเชื้อไวรัสโปลิโอได้
- ควรพบแพทย์ทันทีถ้าท่านมีเลือดออกผิดปกติ ปัสสาวะหรืออุจจาระเป็นเลือด ควรระมัดระวังการใช้ไหมขัดฟัน หรือไม้จิ้มฟัน และแจ้งทันตแพทย์ทุกครั้งว่าใช้ยานี้อยู่
- ยาซิสแพลทิน (cisplatin) อาจทำให้เกิดภาวะไตบกพร่องโดยยาไปทำลายหลอดไตฝอย (renal tubular) การให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำอาจช่วยลดอาการพิษต่อไตได้ อย่างไรก็ตามแม้ว่าผู้ป่วยจะได้รับสารน้ำอย่างเพียงพอแล้วอาการพิษต่อไต ก็ยังสามารถเกิดขึ้นได้
- ยาซิสแพลทิน (cisplatin) อาจทำให้เกิดพิษต่อหู โดยอาจมีเสียงในหู (tinnitus) และ/หรือสูญเสียการได้ยินเสียงความถี่สูง โดยอาการอาจจะรุนแรงขึ้นในผู้ป่วยที่ได้รับยาที่มีพิษต่อไตร่วมด้วย
- ยาซิสแพลทิน (cisplatin) อาจเหนี่ยวนำให้เกิดภาวะกรดยูริกในเลือดสูง (hyperuricemia) จากการที่ยาไปทำลายเซลล์มะเร็ง แพทย์อาจทำการติดตามระดับกรดยูริกในเลือด และให้ยาเพื่อขับกรดยูริกออกจากร่างกาย
- ยาซิสแพลทิน (cisplatin) อาจทำให้เกิดพิษต่อระบบประสาท โดยมักเกิดกับระบบประสาทส่วนปลาย หลังจากที่ใช้ยาเป็นระยะเวลานาน ประมาณ 4-7 เดือน หากมีอาการเกิดขึ้น เช่น ชาปลายมือ ปลายเท้า ให้รีบแจ้งแพทย์ แพทย์อาจทำการหยุดยา แต่อาการอาจจะยังไม่หายไปในทันทีต้องใช้เวลานานพอสมควร ผู้ป่วยสูงอายุมักจะไวต่ออาการไม่พึงประสงค์เหล่านี้
ยาอาจทำให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์บางอย่างที่ไม่ต้องการ ถึงแม้ว่าอาการไม่พึงประสงค์ต่อไปนี้อาจไม่ได้เกิดขึ้นทั้งหมด แต่หากเกิดอาการไม่พึงประสงค์ขึ้นควรได้รับการรักษาที่เหมาะสม
ก. แจ้งแพทย์หรือพยาบาลผู้ดูแลทันทีหากมีอาการต่อไปนี้
พบไม่บ่อย
- อุจจาระดำ
- ปัสสาวะหรืออุจจาระเป็นเลือด
- ไอหรือเสียงแหบร่วมกับมีไข้
- วิงเวียน
- หัวใจเต้นเร็ว
- ปัสสาวะแสบขัดร่วมกับมีไข้
- เจ็บหรือแดงบริเวณที่ฉีดยา
- หน้าบวม
- เลือดออกผิดปกติ หรือมีจ้ำเลือด
ข. แจ้งแพทย์โดยเร็ว หากมีอาการต่อไปนี้
พบบ่อยมาก
- ปวดข้อ
- สูญเสียการทรงตัว
- มีเสียงในหู
- สูญเสียการได้ยิน
- อ่อนเพลียมาก
พบไม่บ่อย
- ชัก
- สูญเสียปฏิกิริยาตอบสนอง
- ชาปลายมือ ปลายเท้า
พบน้อย
- กระวนกระวาย ภาวะใจกายไม่สงบ
- สับสน
- ตาพร่า
- กล้ามเนื้อหดเกร็ง
- มีแผลในปาก
ค. อาการไม่พึงประสงค์ อื่น ๆ อาจเกิดขึ้นได้โดยไม่จำเป็นต้องได้รับการรักษา อาการไม่พึงประสงค์เหล่านี้จะหายไปในระหว่างการรักษาหรือหยุดยาไปแล้วเนื่อง จากร่างกายจะปรับตัวเข้ากับยา ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรถ้าอาการไม่พึงประสงค์เหล่านี้เกิดขึ้นติดต่อกันนาน หรือรบกวนการใช้ชีวิตประจำวันของท่าน
พบบ่อยมาก
พบไม่บ่อย
ยานี้อาจทำให้ผมร่วงขณะใช้ยา หลังจากหยุดยาแล้วผมจะกลับมางอกตามปกติ
ง. อาการไม่พึงประสงค์อื่น ๆ นอกเหนือจากที่ระบุไว้อาจเกิดขึ้นในผู้ป่วยบางราย หากท่านสังเกตเห็นอาการไม่พึงประสงค์อื่น ๆ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
ยานี้จัดอยู่ในกลุ่มยาต่อไปนี้
ยานี้เกี่ยวข้องกับยาต่อไปนี้
Carboplatin , Oxaliplatin
ยานี้มีชื่อทางการค้าต่อไปนี้
Cisplatin-Ebewe injection (ซีสพลาติน เอเบเว้ ยาฉีด), Cisplatin injection, Platosin (1 mg/ml injection), Placis injection 50 mg (พลาซีส ฉีด 50 มก), Placis injection 10 mg (พลาซีส ฉีด 10มก), Blastolem 50 mg. injection, Blastolem 10 mg. injection, Abiplatin solution 1 mg/ml injection, Abiplatin solution 0.5 mg/ml injection, Blastolem RU injection, Cisplat injection (ซิสแพลท ยาฉีด), Platinex injection 10 mg (พลาทีเน็กซ์ ชนิดฉีด 10 มก.), Platinex injection 50 mg (พลาทีเน็กซ์ ชนิดฉีด 50 มก.), Kemoplat injection (คีโมพลาท ยาฉีด), Unistin inj.
ข้อมูลนี้ไม่สมบูรณ์ ยานี้อาจจะยังมีชื่อทางการค้าอื่นที่ไม่ได้แสดงในนี้ หรือชื่อทางการค้าที่แสดงในนี้อาจจะไม่อนุญาตให้จำหน่ายแล้ว
ยานี้มีชื่อภาษาไทยอื่นที่มีการใช้ดังต่อไปนี้
ซิสพลาทิน
ข้อมูลนี้ไม่สมบูรณ์ ยานี้อาจจะยังมีชื่อภาษาไทยอื่นที่อาจมีการใช้ ซึ่งไม่ได้แสดงในนี้
- กองควบคุมยา สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวงสาธารณสุข. สืบค้นทะเบียนยาสามัญสำหรับยาเดี่ยว. Cisplatin . Available at: http://wwwapp1.fda.moph.go.th/ed2547/?url=14 Access Date: Aug 4, 2010.
- วิลาวัณย์ พิชัยรัตน์ และ สมสมัย สุธีรศานต์. การดูแลตนเองเมื่อได้รับยาเคมีบำบัด [สำหรับผู้ป่วยเเละครอบครัว] พิมพ์ครั้งที่ 2 . โรงพยาบาลสงขลานครินทร์. 2552 หน้า 5-19
- Dailymed current medication information . Cisplatin. Available at: http://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?id=4915 Date: Sep 15, 2010.
- DRUGDEX® System:Klasco RK (Ed): DRUGDEX® System (electronic version). Thomson Micromedex, Greenwood Village, Colorado, USA. Available at: http://www.thomsonhc.com (cited: 15/9/2010).
- Medina PJ and Fausel C. Cancer Treatment and Chemotherapy. In : DiPiro JT, Talbert RL, Yee GC, Matzke GR, Wells BG and Posey LM , editors.PharmacotherapyA Pathophysiologic Approach 7th ed. New York: McGraw-Hill; 2008. p. 2085-2108.
- MedlinePlus Trusted Health Information for You. Cisplatin (Systemic) Available at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/drug_Aa.html. Access Date: March 17, 2005.
- The Merck Manuals Online medical Library The Merck Manual for Healthcare Professionals: Cisplatin Drug Information Provided by Lexi-Comp. Available at: http://www.merck.com/mmpe/lexicomp/cisplatin.html Access Date: Sep 15, 2010.
