ค้นหายาสมุนไพร

คำจำกัดความ

ดีปลี หรือ ปิ๊ป๋อ คือ ผลใกล้สุกหรือผลสุกที่ทำให้แห้งของพืชที่มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Piper longum L. วงศ์ Piperaceae [1]

ชื่อภาษาไทย

ดีปลี, พริกหาง (ภาคกลาง) [2]

ชื่อจีน

ปิ๊ป๋อ (จีนกลาง), ปิ๊กหวก (จีนแต้จิ๋ว) [1]

ชื่อภาษาอังกฤษ

Long Pepper [1]

ชื่อเครื่องยา

Fructus Piperis Longi [1]

การเก็บเกี่ยวและการปฏิบัติหลังเก็บเกี่ยว

เก็บเกี่ยวผลใกล้สุกหรือผลสุกเมื่อก้านผลเริ่มเปลี่ยนจากสีเขียวเป็นสีดำ แยกเอาสิ่งที่ปะปนออก ตากแดดให้แห้ง เก็บรักษาไว้ในที่มีอากาศเย็นและแห้ง มีการระบายอากาศดี [1]

การเตรียมตัวยาพร้อมใช้

หลังเก็บเกี่ยวสมุนไพรแล้ว แยกเอาก้านผลและสิ่งอื่นที่ปะปนออก ทุบให้แตกก่อนใช้ [1]

คุณภาพของตัวยาจากลักษณะภายนอก

ตัวยาที่มีคุณภาพดี ผลต้องอวบใหญ่ มีเนื้อมาก แข็งและเหนียว สีน้ำตาลดำ กลิ่นหอมฉุน [3]

สรรพคุณตามตำราการแพทย์แผนจีน

ผลดีปลี รสเผ็ด ร้อน มีฤทธิ์ขับความเย็นออกจากม้ามและกระเพาะอาหาร บรรเทาอาการเจ็บหน้าอก แก้อาเจียนและท้องเสียอันเนื่องจากความเย็น และมีฤทธิ์ระงับปวด แก้ไมเกรน ใช้ภายนอกแก้ปวดฟัน [1]

สรรพคุณตามตำราการแพทย์แผนไทย

ผลดีปลี รสเผ็ดร้อน ขม มีสรรพคุณบำรุงธาตุ ขับลม แก้ท้องอืดท้องเฟ้อ ธาตุพิการ ขับเสมหะแก้หืด แก้หลอดลมอักเสบ แก้โรคนอนไม่หลับ แก้โรคลมบ้าหมู เป็นยาขับน้ำดี เป็นยาขับระดูและทำให้แท้งลูก เป็นยาขับพยาธิในท้อง ใช้ปรุงเป็นยาภายนอกสำหรับบรรเทาอาการปวดที่กล้ามเนื้อ ทำให้ร้อนแดง และมีเลือดมาเลี้ยงที่บริเวณนั้นมากขึ้น แก้อักเสบ [4, 5]

ขนาดยา

การแพทย์แผนจีน ใช้ 1.5-3 กรัม ต้มเอาน้ำดื่ม [1]
การแพทย์แผนไทย ใช้ดีปลี 1-2 ผลฝนกับน้ำมะนาวและแทรกเกลือ 1-2 เม็ด ใช้รับประทาน หรือใช้กวาดคอช่วยขับเสมหะ [4]

ข้อควรระวัง

ผลดีปลีสกัดด้วยปิโตรเลียมอีเทอร์ให้สัตว์กิน ทำให้สัตว์ทดลองแท้ง จึงควรระวังการใช้ในสตรีมีครรภ์ [4]

ข้อมูลวิชาการที่เกี่ยวข้อง

1. เมื่อฉีดสารสกัดแอลกอฮอล์เข้าทางช่องท้องของหนูถีบจักรในขนาดเทียบเท่าผงยา 17.8 กรัม/กิโลกรัม ช่วยให้การไหลเวียนของเลือดไปเลี้ยงหัวใจเพิ่มขึ้น [6]
2. น้ำมันดีปลีมีฤทธิ์ต้านเชื้อ Escherichia coli, Shigella dysenteriae และ Staphylococcus aureus และสาร sesamine ในผลดีปลีมีฤทธิ์ต้านเชื้อ Mycobacterium tuberculosis และเชื้อไข้หวัด [6]
3. เมื่อให้สารสกัดแอลกอฮอล์ทางปากหนูขาวในขนาด 0.25 กรัม/กิโลกรัม สามารถต้านการอักเสบในหนูที่ทำให้กระเพาะอาหารเป็นแผลด้วยแอลกอฮอล์บริสุทธิ์ หรือ แอสไพริน หรือ น้ำส้มสายชูได้ผลดี [6]
4. จากการศึกษาพิษเฉียบพลันของน้ำมันดีปลีชนิด unsaponification ในหนูถีบจักร พบว่าค่า LD50 เท่ากับ 49.73 มิลลิกรัม/กิโลกรัม เมื่อให้โดยการป้อน และเมื่อให้ติดต่อกันนาน 9 เดือน ไม่พบความผิดปกติใด ๆ นอกจากนี้เมื่อป้อนสารสกัดแอลกอฮอล์ในหนูถีบจักร พบว่าค่า LD50 เท่ากับ 4.97 กรัม/กิโลกรัม [6]

แหล่งอ้างอิง

1. The State Pharmacopoeia Commission of P.R. China. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China. Vol.I. English Edition. Beijing: People’s Medical Publishing House, 2005.
2. ลีนา ผู้พัฒนพงศ์, ก่องกานดา ชยามฤต, ธีรวัฒน์ บุญทวีคุณ (คณะบรรณาธิการ). ชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย (เต็ม สมิตินันทน์ ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2544). สำนักวิชาการป่าไม้. กรมป่าไม้. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพมหานคร : บริษัท ประชาชน จำกัด, 2544.
3. Mei XH. Shiyong Zhongyao Paozhi Zhinan. 1st ed. Hubei: Hubei Science & Technology Publishing House, 2005.
4. พเยาว์ เหมือนวงษ์ญาติ. สมุนไพรก้าวใหม่. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพมหานคร : บริษัท ที.พี. พริ้น จำกัด, 2537.
5. ชยันต์ วิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต, วิเชียร จีรวงศ์. คำอธิบายตำราพระโอสถพระนารายณ์. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพมหานคร : สำนักพิมพ์อมรินทร์, 2548.
6. Qu SY. Fructus Piperis Longi: bi bo. In: Wang BX, Ma JK, Zheng WL, Qu SY, Li R, Li YK (eds.). Modern study of pharmacology in traditional Chinese medicine. 2nd ed. Tianjin: Tianjin Science & Technology Press, 1999.